Windows'tan Pardus'a İlk Geçiş Nasıl Olacak? ( Son Güncelleme : 1 Mart 2006 )
Evet bu başlığı açmak uzun bir zamandır aklımdaydı. Geçte olsa nasip bugüneymiş,
Pardus çıktığından beri Türkiye'de
Linux kullananların sayısı
Pardus sayesinde arttı. Tabi bu birçok sorunu beraberinde getirdi.
Linux bilmeyen ve
Pardus kullanmaya çalışan insanlar... Bu sayının çokluğu
(Aralarında ben de varım) bu kişilerin sorunlarına çözüm yetiştirmeyi gerçekten zorlaştırıyor.
Bu sebeple
Windows'tan
Pardus(Linux)'a geçenler için kılavuz niteliğinde olacağına inandığım bu yazıyı yazıyorum.
-----------------------------------------------------------
Pardus bir
Linux Ulusal Dağıtım Projesi'dir(Bu cümle bile pek çok kişiye karışık gelecektir).
Birçoğumuz Windows ile Bilgisayarlar sayesinde tanışdık ve Bilgisayar denince aklımıza Windows geldi. Halbuki biz bunları düşünürken bizim bilmediğimiz
(Buradaki biz gözlerini Windows'ta açmış Kullanıcılar) bir işletim sistemi
(Linux) bir gönüllü ordusu tarafından geliştirilmeye devam ediyordu
(Bu arada işletim sistemine bizim ile Bilgisayar Donanımı arasında yapacağımız işleri düzenli ve kolay bir biçimde yapmak için çalışan bir çeşit program diyebiliriz).
Bu işletim sisteminin kökenide aslında daha da eskilere dayanan başka bir işletim sistemi
UNIX'den gelmekte ancak onun çekirdeğinin türevi olan minix'in bir üniversite öğrencisi olan
Linus Torvalds tarafından değiştirilmiş bir halidir.
Aslında biz Linux'a işletim sistemi desekte öyle değil. Linux bir
çekirdek'tir. Yani o gördüğümüz pencereler ve pek çok program bir çekirdek üzerinde çalışan programlardan başka birşey değildir. Bu çekirdek tek başına bir anlam ifade etmemektedir. Çekirdek birçok donanıma ve temel donanım komutlarına destek veren, Bilgisayar ile asıl iletişimi sağlayan işletim sisteminin temel parçasıdır.
Peki biz Linux derken aslında ne anlamalıyız?
Mesela şu anda Pardus'u kurmuş olanlar aslında Linux Çekirdeği üzerine eklenmiş bir
Bash kabuğu ve
KDE pencere sistemini görmekteler. Buradaki
Bash Windows'tan tanıdığımız Komut isteminin bir benzeridir. Yani tabanlı komutlar ile çalışabileceğimiz siyah bir ekran.
KDE'yi ise Windows'un pencere sistemine benzetebilirsiniz.
Nereden çıktı bu Pardus?
Aslında Pardus'tan önce çıkmış birçok Linux Dağıtımı
(İşte Pardus ve diğer sistemler için asıl kullanacağımız terim bu) vardır. Pardus sadece bu Linux dağıtımlarından birtanesidir.
Peki biz neden Pardus'la birlikte bu kadar önemsedik bu Linux'u?
Çünkü Pardus ile birlikte ilk defa
Windows ve
MacOS dışında bir işletim sistemi Türkçe'ye bu kadar büyük bir destek veriyor ve Türkçe karakterlerin hatasız kullanılmasını sağlıyordu.
Neden Windows ve MacOS değil de Pardus?
Çünkü en önemlisi Pardus(Linux) gibi ücretsiz
(Tecrübeli Linux kullanıcıları bu kısma sakın kızmasın. Anlaşılsın diye böyle yazdım) ve yapısına kendi ihtiyaçlarınıza göre değiştirebileceğiniz, aynı zamanda Türkçe ve Teknik Desteği bu kadar büyük olan başka bir işletim sistemi bulamazsınız.
Sanırım bu kadar Hikaye ve Tanıtım yeter. Biz Asıl işimiz olan Windows'tan Pardus'a geçerken nelerle karşılaşacağımız ve sorunlarımıza nerelerden çözüm bulacağımıza dönelim.
Öncelikle yukarıda da belirttiğim gibi Windows'taki Komut İstemi Penceresi ya da diğer bir değişle
Ms-Dos penceresinin yerine Pardus'ta
Bash Kabuğu ile karşılaşırsınız. Ama unutmayın Linux dağıtımlarında alternatif çok. Mesela Bash'ın dışında sh, ksh, csh, tcsh gibi diğer kabuklar da kullanilabilir.
Peki Windows'taki
Pencere Sistemi'nin Pardus'taki karşılığı nedir? Çoğu kez
KDE. Çünkü Pencere sisteminin yanı sıra içerisinde birçok yararlı program daha barındıran geniş bir paket. Ama Linux Dağıtımları için
KDE dışında da alternatifleriniz var. Bunların en önemlisi Gnome. Gnome da yaygın kullanılan bir pencere sistemidir. Bunun dışında
IceWM,
XFce gibi pek çok pencere yöneticisi daha vardır ve sisteminizi bu pencere yöneticileri ile kullanabilirsiniz.
Bilgisayarım ve
Belgelerim klasörlerinin karşılığı ise Masaüstünde görebileceğiniz
System simgesidir. Harddisklerinize ve açmış olduğunuz kullanıcının belgelerine bu simgeden ulaşabilirsiniz.
Burada bir hatırlatma yapmakta fayda var. Windows ve Pardus dosyalarınızı Harddiskinize aynı yöntemlerle yazmazlar. Biliyorum yöntemler ne diyeceksiniz? Ne mi? Dosya sistemleri tabi. Windows
Fat ve
NTFS dosya sistemleri üzerinde çalışır ve bu sistemlere yazabilir. Pardus ise güncel olarak
ext2 ve
ext3 dosya sistemleri ile çalışır. Tabi Linux için bunun da alternatifleri vardır
(ext, minix, reiserfs vb.). Linux'un kullandığı bu dosya sistemleri dışında desteklediği yani üzerine kurulmasada üzerinde işlem yapabildiği dosya sistemleri de vardır. En önemlileri ise yine Windows'tan tanıdığımız Fat ve NTFS.
Windows'ta kullandığımız
Denetim Masası'nın karşılığı Pardus'ta
Tasma'dır. Yer ve dil ayarlarını, fare ayarlarını ve daha bunun gibi pek çok denetim ayarlarını bu program ile yaparız.
Şimdi en önemli soruya geldik. Ben Windows'ta programları genelde
kur.exe ,
setup.exe ve
install.exe gibi dosyalar yardımıyla kurardım. Şimdi Pardus'ta ne yapacağım diyorsanız aslında bu yapıdan farklı bir yapıda çalışmayacağınızı bilmeniz gerekir. Pardus'ta programlar bir tıklama ile kurulabilir. Ama bu kurulum dosyalarının uzantısı
(Hani Windows'ta dosya ismi ve noktadan sonra gelen 3 harf ) Windows'ta alışık olduğumuz
(exe) Son zamanlarda da
(msi) değil
(pisi)'dir. Ve dosya ismi genelde kur, setup, install değildir. Çünkü pisi paketleri sadece ve sadece kurulum paketleridir. Yani uygulama dosyaları gibi çalışmazlar.
Burada birşeyi daha belirtmek gerekir. Windows'ta standart olarak dosya uzantısı en fazla 3 karekterdir. Pardus'ta ise böyle bir kısıtlama yoktur. Yani bir karekter de olabilir hiç olmayabilirde. Uzantı ne işe yarar diyenler içinde belirtelim. Uzantı o dosyanın cinsini belli eder. Çok iyi bildiğimiz mp3 ve jpg dosyaları gibi. Mesela mp3 dediğimiz müzik dosyalarının uzantısı
(mp3) 'dür. Ve çoğunlukla kullandığımız resim dosyası uzantısı da
(jpg) 'dir. Tabi bu sadece (mp3) uzantılı dosyalar müzik dosyasıdır ya da sadece (jpg) uzantılı dosyalar resim dosyalarıdır demek manasına gelmez.
Evet kurulumdan bahsetmiş iken Windows'ta Program kurulumlarını ve Kaldırmasını takip ettiğimiz bölüm olan
Program Ekle/Kaldır Bölümünün Pardus'taki Karşılığının
Pisi-Kga olduğunu söylemeden olmaz sanırım. Ama Windows'tan farklı olarak birçok açık kaynak kodlu ve ücretsiz programı İnternetteki pisi dosyaları için açılmış depolardan bu program yardımıyla Pardus'umuza yükleyebiliriz. Burada Windows gibi neredeyse sadece ticari programlarla çalışan bir sistemin bunu yapmasının mümkün olmadığını söylemek sanırım kahinlik olmayacaktır.
İyi güzelde biz Windows'taki pek çok belgeyi dosya uzantısına göre anlayabiliyordum. Ama şimdi neredeyse dosya uzantılarının tamamına yabancıyım. Ben
Pardus'taki bu yeni dosya uzantılarını nasıl anlayacağım?
Derseniz eğer;
Dedik ya
Windows'ta kullandığımız birçok programın
Pardus'ta büyük ihtimalle bir veya daha çok karşılığı vardır diye. En belirginlerini yazalım.
Windows ile kullandığımız
(.zip) ve
(.rar) sıkıştırma formatlarını
Pardus ile kullanabiliriz ama
Pardus'ta bunların yanında karşınıza çok kullanılan başka dosya sıkıştırma formatlarıda çıkacak.
Bunlar;
gzip ile sıkıştırılmış dosyalar :
.gz
gzip ile sıkıştırılmış tar arşivi :
.tgz ,
tar.gz
bzip2 ile sıkıştırılmış dosyalar :
.bz2
bzip2 ile sıkıştırılmış tar arşivi :
.tar.bz2
Bunun dışında yine
Windows'ta kullanılan sıkışmamış ses dosyaları olan
(.wav) dosyaları gibi pardus'ta
(.au) dosyaları da aynı iş için kullanılır. Tabi (.wav) dosyaları yine Pardus'ta kullanılabilir.
Sıra geldi Office dosyalarına. Yine
Microsoft Office'ile oluşturulan
(.doc) ,
(.xls) ,
(.ppt) ,
(.pps) dosyalarını
Pardus'ta OpenOfis yardımı ile kullanabilirsiniz. Bunlara ek olarak
Open Office sayesinde
Pardus'ta çoğunlukla daha farklı dosya uzantılarını göreceksiniz.
Bunlarda ;
OpenOffice.Org Kelime İşlemci (Writer) :
.sxw -
(Microsoft Office Word formatı olan .doc yazı belgesi gibi)
OpenOffice.Org Hesap Tablosu (Calc) :
.sxc -
(Microsoft Office Excel formatı olan .xls hesap tablosu belgesi gibi)
OpenOffice.Org Sunu (Impress) :
.sxi -
(Microsoft Office PowerPoint formatı olan .ppt ve .pps sunum proje ve belgeleri gibi)
OpenOffice.Org Veri Tabanı (Base) :
.odb -
(Microsoft Office Access formatı olan .mdb veritabanı belgesi gibi)
Peki
Winows'ta kullanılan standart sıkışmamış resim dosyası olan
(.bmp) için durum ne? Tabi bu formatı da
Pardus'ta kullanabilirsiniz ama bunun
Pardus'ta asıl karşılığının
(.xpm) olduğunu göreceksiniz.
Peki
Windows'ta birçok program kurulurken
system'in içine atılan
(.dll) dosyaları gibi dosyalar pardus'ta yok mu?
(.dll) dosyaları yapısı gereği Windows'a özgü kütüphane dosyalarıdır. Pardus'ta ise
(.so) dosyaları bu amaçla kullanılan dosyalardır.
Windows'ta birçok programın yapılandırma için kullanmış olduğu
(.inf) dosyalarında durum ne mi? Oda aslında bir Windows dosya formatıdır. Pardus'ta onun yerine
(.conf) dosyaları aynı iş için kullanılır.
Bunun dışında Windows'ta normal ayarlar ile göremediğimiz gizli dosyalar vardı. İşte onların gizliliğini Pardus'ta dosya niteliklerinden değil, dosya isminin başına konmuş olan noktadan anlıyoruz. Örnek : (.hakamaka) Yanlız dikkat edin burada hakamaka dosya uzantısı değil. Çünkü noktadan önce belirtilmiş başka herhangi bir isim yok.
Ve ek olarak
Windows'ta kullanılan birçok programın muadilini
Pardus'ta bulabilirsiniz.
Bunlar;
--------------------------
Pardus - Windows
--------------------------
Kword -> Wordpad
KolourPaint -> Paint
AmaroK+Kafein -> Windows Media Player
Xmms -> Winamp
K3b -> Nero
Krec -> Ses Kaydedicisi
Kmail -> Outlook Express
Krdc -> Uzak Masaüstü Bağlantısı
Konqueror -> Internet Explorer
Konqueror -> Dosya Yöneticisi
Kwrite -> Notepad
KPPP -> Çevirmeli Ağ Aracı
Kopete, Amsn -> MSN Messenger
Gaim -> Gaim
Skype -> Skype
Pisi-kga -> Program Ekle Kaldır
Tasma , KDE Kontrol Merkezi -> Denetim Masası
Kmag (Ekran Büyüteci) -> Büyüteç
KCalc (Hesap Makinesi) -> Hesap Makinesi
KFax , KFaxView (Fax Görüntüleyici) -> Faks Konsolu
KDE Adres Defteri, Kontact (Daha Gelişmiş) -> Adres Defteri
ProcessTable (KDE Sistem İzleyici) Kısayolu CTRL+ESC ,
Ksysgourd (Daha Detaylı) -> Görev Yöneticisi
QTparted (Disk Bölümleyicisi) -> Disk Yönetimi
(Bilgisayar Yönetiminin İçinde)
KSystemlog (KSistemGünlüğü) -> Performans Günlükleri ve Uyarılar
(Bilgisayar Yönetiminin İçinde)
----------------------------------------------------
Windows'ta kullanılan
Administrator yani yönetici kullanıcı yerine Linux'ta
root yönetici kullanıcısı vardır.
Pardus'ta da windows'ta olduğu gibi başlangıçta yönetici gizli kullanıcıdır. Eğer istenirse açılması gerekir. Ama bu pek tavsiye edilmiyor. Zira yönetici olarak yapmamız gereken işleri x pencere sunucusunu kullanmadan da konsol ekranından yapabilmekteyiz.
Windows'ta gelişmiş haklara sahip olmak için gerekli olan yönetici kipinde bir kullanıcı olmak yerine Linux'ta yapacağın işlem sırasında kullanacağın komutun başına
sudo ekleyerek yönetici kipini gerektiren tüm işlemleri yapabilirsiniz. Ya da birden fazla kabuk penceresinden
(Windows'taki MS-Dos komut istemi) birinde
(X sunucu ekranında yani pencere ekranında CTRL+ALT+F1 ya da F2 bu şekilde F6 tuşlarına basarak 6 Farklı kullanıcı ile konsol hesabını çalıştırabilirsiniz) root olarak işleminizi kabuk'ta da yapabilirsiniz.
Konsol ekranında dikkat etmeniz gereken önemli şeylerden biri
$ işareti. Bu işaret sizin
normal bir kullanıcı,
# işareti ise sizin
root yani yönetici kullanıcı olduğunuzu gösterir. Eğer
$ işareti ile belirtilmiş normal kullanıcı kipinden
root yani yönetici kullanıcı kipine geçmek isterseniz
su komutunu vermeniz, kullanıcı adı olarak
root şifre olarakta Pardus'un kurulumunda ayarlamış olduğunuz
root şifresini yazmanız durumunda
# işaretini göreceksiniz. Yani artık
root kipindesiniz.
Birde
~ işareti sizin
Ev Dizininde olduğunuzu gösterir.
Size çok işinize yarayacağını bildiğim için kabuk ekranında kullanılan komutları öğrenmenizi tavsiye ederim.
Bu niye bu kadar önemli diyebilirsiniz ama pencereler ile anlatılması çok uzun sürecek işlemleri arkadaşınızın size verdiği üç satırlık bir kod ile basitçe halledebileceğiniz için desem beni anlamış olursunuz sanırım. Tabi bunun bir nedeni de Pencere sisteminde o anki kullanıcıyı değiştirmeden yönetici işlemlerini yapabilmek. Zira bunun sağlayacağı güvenlik ve kolaylık yadsınamaz.
Sıra geldi
Windows'ta alışmış olduğumuz temel bazı klasörler ve kısayollar için yaklaşık olarak
Pardus'ta denk düştüğü karşılıklara.
Bu noktada öncelikle açıklamam gereken birşey var. Pardus'ta Windows'ta olduğu gibi
C: yada
D: gibi harddisk bölümleri bulacağınızı sanıyorsanız yanılıyorsunuz. Zira Pardus'ta bütün dosyalar tek bir dizin hiyerarşisinde tutulur. Windows kurulu bölümlerinize Pardus'ta ana dizindeki yani
/ dizinindeki media klasörünün içinde
hda1,
hda2 gibi isimler alan klasörlerin içinden erişebilirsiniz. Unutmadan şunuda belirteyim Windows'ta olanın aksine Pardus her harddisk bölümünü sadece o bölüme erişilmek istendiğinde ilk kez çalıştırır ve sonraki denemelerde bu ilk erişimden gelen tampon bilgilerle bu disk bölümüne daha çabuk erişir.
Şunu özellikle belirtmek gerekir. Linux, Windows'tan farklı bir dizin hiyerarşisi izler. Nasıl derseniz. Windows'ta genellikle yüklenen programlar program files klasörü altında saklanırken Pardus'ta durum size çok daha karışık gözükecektir. Pardus'ta bir programın dosyaları aynı türdeki dosyaları saklayan gerekli klasörlere dağıtılır. Bu şekilde aradığınız bir yerelleştirme dosyasını yani programın Türkçe çalışması için yapılmış çeviri dosyasını, programın kullandığı kütüphane dosyasını yani Windows'taki
(.dll) Pardus'taki
(.so) dosyası ve bunun gibi belirli bir amaç için kullanılan dosyaları yerleştirilmiş oldukları kendine özgü klasörin içinde bulabilirsiniz.
Bu yapı size başlangıçta biraz karışık gelecektir ama zamanla işlerinizi daha da kolaylaştırdığını anlayacaksınız.
Başlangıç olarak masaüstünde bulunan
Bilgisayarım klasörünün yerini Pardus'ta
Sistem klasörü alır.
Yine masaüstünde bulunan diğer bir klasör olan
Geri Dönüşüm Kutusu'nun bir benzeride Pardus'ta
Çöp olarak yer almaktadır.
Şu ünlü
Başlat çubuğunun yerini ise Pardus'ta yine
Pardus isimli bir çubuk almaktadır.
Masaüstünde bulunan
Sistem klösürünün içinde, Depolama Ortamı
(yani harddiskler ve cd sürücüler gibi ortamlar), Başlangıç Dizini, Çöp
(yada Windows'tan hatırladığınız Geri Dönüşüm Kutusu), Kullanıcı Dizinleri ve Uzak Yerler bulunur.
Windows'ta kurulu bölümün ana dizininde bulunan
Documents and Settings klasörünün yerini Pardus'ta büyük oranda
Ev Dizini (harddiskin içinden erişmek istediğinizde bu dizini home ismiyle görürsünüz) alır. Ancak yönetici yani
root dosyaları ayrıcalıklı olarak yine
root isimli dizinde yer alır.
Şimdi gelelim
Program Files klasörünü yaklaşık olarak Pardus'ta ne temsil ediyora. Bu klasör ana dizindeki
usr klasörüdür. Ama onun içide Windows'a göre karışıktır.
Sanırım Windows klasörünün Pardus'ta yaklaşık bir karşılığı bile olmadığını söylememe gerek yok. Dediğim gibi her dosya kendi tipindeki dosyaların olduğu dizinde yer almakta.
Pardus'ta
(.so) yani kütüphane dosyaları diğer bir değişle Windows'ta bulunan
(.dll) dosyalarının benzerleri
lib ve
usr/lib dizinlerinde yer alır.
Windows'ta bulunan
CONFIG.SYS ve
AUTOEXEC.BAT gibi sistem açılışı ve pencere sisteminin düzenini etkileyen dosyaların yer aldığı dizin ise
etc dizinidir.
Programların dil dosyaları ise Pardus'ta
usr/share/locale dizininde saklanır.
Açılış seçeneklerinin ve Linux çekirdeğinin yer aldığı dizin boot dizinidir.
Geçici dosyaların yer aldığı dizinde Pardus'ta tmp ve /var/tmp dizinidir.
Ek olarak Konsol ekranındaki komutların saklandığı dizin bin ve sbin dizinleridir.
----------------------------------------------------
Şimdilik bu kadar devamı gelecek...
Windows'tan merak ettiğiniz başka konular olursa buraya yazabilirsiniz.
Not: Hatam olursada beni düzeltin lütfen.
-------------------
Windows Programlarının Linux Karşılıkları
(
http://www.pardus-linux.org/forums/viewtopic.php?p=989#989)
Bilgisayara Hem Windows Hemde Pardusu Birarada Kurmak
(
http://www.pardus-linux.org/forums/viewtopic.php?t=880)
-------------------------------------------------
-------
Pardus Başucu Adresleri------
-------------------------------------------------
http://www.pardus.org.tr/ (Pardus Resmi Sitesi)
http://www.uludag.org.tr/ (Pardus Ulusal Dağıtım Resmi Sitesi)
-
http://www.pardus-wiki.org/ (Pardus Ansiklopedisi)
-
http://www.pardus-linux.org/ (Pardus Tartışma ve Öğrenme Forumu)
-
http://www.belgeler.org/ (Linux ile ilgili birçok Bilgiyi bulabileceğiniz Temel Kaynak)
-
http://sanat.pardus.org.tr/ (Pardus Temaları, Sesleri ve Duvar kağıtlarını bulabileceğiniz adres)
-
http://pardon.pardus.org.tr/ (Pardus Donanım Uyumluluk Listesi)
--------------------------------------
------
Pisi-kga Destekli Depolar------
--------------------------------------
http://paketler.pardus.org.tr/pardus-1/pisi-index.xml (Resmi Pardus 1 Son Kullanıcı Deposu)
http://paketler.pardus.org.tr/pardus-1.1/pisi-index.xml.bz2 (Resmi Pardus 1.1 Son Kullanıcı Deposu)
http://ahmet.fasafiso.org/pardus/pisi-index.xml (Pardus Gayriresmi Kullanıcı Deposu)
-------------------------------------------------
-------
Pisi-kga Desteği Olmayan Depolar-------
-------------------------------------------------
http://www.umutzafer.com/pardus/pisidepo.html (Pardus Gayriresmi Kullanıcı Deposu)
http://pisidepo.dt.gen.tr/paketler/ (Pardus Gayriresmi Kullanıcı Deposu - Pisidepo.dt.gen.tr)
-------------------------
-----
Paket Listeleri-----
-------------------------
http://paketler.pardus.org.tr/ (Pardus Paketleri)
--------------------------
-----
Kaynak Deposu-----
--------------------------
http://svn.pardus.org.tr/ (Paketlenmemiş-pisi haline getirilmemiş- Kaynak Deposu)
--------------------
http://bugs.pardus.org.tr/ (Pardus Hata Bildirim Sitesi)
-
http://liste.pardus.org.tr/ (Uludağ Mail Listeleri)
-
http://gezegen.pardus.org.tr/ (Pardus Geliştiriciler Gezegeni)
-
http://www.pardus-dergi.org/ (Pardus e-Dergi)
-----------------------------------------------------------------------------------
